Kościół parafialny

W pięknem położeniu, w pośród wzgórz skalistych, przypominających ziemię krakowską, leży wieś Szaniec w powiecie stobnickim. Nazwisko jej bez wątpienia pochodzi od osobliwego położenia; ciągnące się bowiem od brzegu Wisły ku Nidzie wzgórza w tem miejscu nagle się kończą, tworząc podłużne, bardzo foremne i jakby ludzką ręką usypane szańce, które nad rozciągającą się od zachodu i południa płaszczyzną z daleka panują. Wieś sama położona jest na wzgórzu gipsowem, a od północy ma pokład bardzo łupkiego piaskowca.

W 14 stuleciu należała ona do rodziny Kurozwęckich herbu Poraj i składała państwo pileckie; ztąd dziedzicy Pilcy mieli jus patronatus w kościele tutejszym, a prawa tego zrzekł się ostatni dopiero tameczny dziedzic, Józef Skorupka. Po odłączeniu od Pilcy, Szaniec był własnością rodziny Myszkowskich i do margrabstwa wcielony został. Za owychczasów obok zabudowań dworskich, stał gmach murowany, przerobiony według podania ze zboru aryańskiego. I w rzeczy samej za czasów Oleśnickich i Gnoińskich mieli tu siedlisko swoje bracia polscy aryanami zwani, a po wywołaniu ich z kraju i wyrugowaniu z Chmielnika, Gnojna, Zborowa i całej tutejszej okolicy, margrabiowie pińczowscy obrócili gmach na dom mieszkalny, w którym czasem przebywali. Zamożność tych panów i zdanie jakie się o nich upowszechniło w narodzie, dobitnie maluje znane w tutejszej okolicy przysłowie:

Kto ma Chroberz, Książ i Szaniec,
Może iść z królową w taniec.

W skutek zmniejszenia ordynacyi pińczowskiej, Szaniec sprzedany, przeszedł w inne ręce i posiadali go Olrych Szaniecki, Tadeusz Bocheński, a dziś należy do barona Rajskiego.

Najważniejszym pomnikiem, w całości dotąd trwającym, jest tutejszy starożytny [średniowieczny przyp. red], z ciosowego kamienia kościół, wystawiony przez Krzesława z Kurozwęk biskupa wrocławskiego, który za panowania króla Jana Alberta piastował mniejszą pieczęć koronną. Kościół poświęcony został przez tegoż biskupa w r. 1499, jak o tem napis obok ołtarza wielkiego umieszczony poświadcza.

Wedle miejscowych podań, kościół ten czas niejaki zajmowali aryanie, co nie z wszystkiem z prawdopodobieństwa jest ogołocone. Akta bowiem kościelne przekonywają, że w r. 1662, a zatem wkrótce po wywołaniu aryanów z Polski, Mikołaj Oborski sufragan krakowski wszystkie ołtarze na nowo w nim poświęcał.

Chociaż w planie tego kościoła nie widać żadnych późniejszych przydatków, ale wszystko ścisłą ze sobą stanowi harmonią, przecież budowa pojedynczych jego części nie zdaje się być jednoczesną, a przynajmniej nie jednorodną. Część kapłańska, wystawiona starannie w kostkę z kamienia, może służyć za wzór pod względem dokładności roboty; nawa także z ciosanego, ale już nie do prostych kątów stosowanego włazu, lubo się przez tyle wieków zdrowo dochowała, przecież pod względem wykończenia swego części kapłańskiej pierwszeństwa ustąpić musi. Wreszcie babiniec czyli kruchta wystawiona jest z kamienia wcale nieobrabianego, i na tej, chociaż jest bezwątpienia najpóźniejszą, czas najmocniej wybił swoje ślady. W ogólności kościół szaniecki wystawiony jest w stylu gotyckim spolszczonym. Wyniosły dach jego kryty gontem, dźwiga na środku naszym tylko kościołom właściwą wieżyczkę, w której się sygnaturka mieści. Po lewej stronie nawy jest kaplica, a po prawej kruchta. Szczyt prosty, pięcią zaokrąglonemi arkadami przyozdobiony; na jednym zaś z przedziałów między-niżowych wykowana z kamienia głowa mężczyzny z brodą zapuszczoną, bezwątpienia mająca przedstawiać głowę budowniczego kościoła, jak to w owych wiekach było zwyczajem.

Wejścia są dwa, z których główne w ścianie szczytowej gotyckim łukiem opasane, niema nic osobliwego; boczne zaś, do którego kruchta prowadzi, jest tak misternie a z taką zarazem prostotą z kamienia wyciosane, żeby dziś na wzór do drzwi najpiękniejszej budowli gotyckiej służyć mogło.  Trzy wypukłe pasy które je otaczają, umieszczone są coraz na głębszych płaszczyznach, co nadaje całości widok piękny, żadnym opisem wyobrazić się niedający.

Wnętrze kościoła ma styl czysto gotycki. Sklepienie jego zebrane jest na dwa wysmukłe filary, środkiem nawy wzdłuż ustawione; arkada łącząca boczną kaplicę z nawą, podobnież jednym filarem jest podpartą. Łuki sklepieniowe, wychodzące z każdego filara w postaci liści palmowych, rozbiegają się po sklepieniu w różne strony, a łącząc jedno z drugiemi, tworzą gwiazdy mniej lub więcej foremne. W oknach części kapłańskiej błyszczą do dziś dnia średniowieczną sztuką na szkle malowane i wypalane Łabędzie i Poraje, rodzinne założycieli klejnoty.

Ołtarze wszystkie są nowsze. Z pierwiastkowego ołtarza składanego pozostały trzy obrazy szkoły staroniemieckiej w tłach złoconych, na powleczonem gipsem drzewie malowane, a historyą Boga-Rodzicy wyobrażające. Pędzel w nich charakterystyczny i wiekowi swemu odpowiedni. Dokoła głównego obrazu wykupłemi gotyckiemi głoskami wypisana znana modlitwa łacińska: Regina coeli laelare etc.

Po obu stronach wielkiego ołtarza umieszczone są następne napisy:

A.D. 1499. Rever. Creslaus de Kurozwanki Epis. Vladislav. Canc. R. P. haeres et dominus in villa Szaniec, fundator hujusecclesiae de speciali licentia Illus. Rever. Friderici Cardinalis, Archi. Gn. et Ep. Crac. ecclesiam praefatam a se elegantissime aedificalam, et omnia altaria in eadem dedicavit et consecravit, apparatuque elegunti pro cultu Divino necessario auxit, imaginibusque et picturis exornavit, ac proventibus dotavit.

Inny napis opiewa, że Wojciech Padniewski kasztelan oświęcimski, starosta dybowski, dziedzic Szańca i Pilicy, darował po swoim stryju Filipie Padniewskim, biskupie krakowskim kancel. w kor., sprzęty i apparaty kościelne tutejszej świątyni, a Stanisław na Pilicy Padniewski, starosta dybowski prepozyturę szaniecką wcielił do kolegiaty pileckiej 1612 roku.

Cały kościół był niegdyś malowany alfresco, z wielą napisami z pisma świętego; lecz malowania te przez nieumiejętną restauracyą zatarte, pokryte teraz zostały wapnem. Kościół opasany jest murem, a na cmentarzu jego stoi dzwonnica murowana, którą w naszych czasach jeden z poprzednich dziedziców włości, Olrych Szaniecki, wystawił.

Ten wpis został opublikowany w kategorii O Szańcu. Dodaj zakładkę do bezpośredniego odnośnika.

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany.

Możesz użyć następujących tagów oraz atrybutów HTML-a: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>